Weten we het nog, toen Sight and Sound in 2022 een nieuwe toplijst van de beste films ooit presenteerde? En dat er toen een opmerkelijke titel pronkte met de toppositie? Jeanne Dielman, 23, quai du commerce, 1080 Bruxelles. Geen film die de gemiddelde bioscoopbezoeker zo even opnoemt. De cinefielen, daarentegen, hadden er zeker van gehoord. En waren absoluut verbijsterd over deze uitslag. Een film van ruim drie uur waarin de camera een weduwe volgt? Dát is de beste film ooit? The Godfather, Citizen Kane en Vertigo moesten déze film boven zich dulden?
Om het nog saillanter te maken, Jeanne Dielman is geregisseerd door Chantal Akerman. Een vrouw. Het was dus oh zo voorspelbaar dat zuurpissers de voor de hand liggende commentaren in de strijd gooiden. De uitslag moest wel het gevolg zijn van doorgeschoten feminisme, weke wokies hadden hun politieke agenda doorgeduwd, enzovoort.
En toch… Was er kans dat de critici evengoed een punt hadden? Jeanne Dielman is namelijk geen makkelijke film. Met lange, statische shots volgt Akerman de dagelijkse routines van haar hoofdpersoon. Opstaan. Ontbijten. Lunchen. Dineren. Badderen. Naar buiten gaan. Haar zoon komt langs. Tussen de bedrijven door ontvangt zij kerels voor een extra zakcentje. Het alledaagse leven van een weduwe. Boeiend.
Maar hoe dieper ik in de film zit, hoe meer ik voel dat Jeannes handelingen een hypnotiserend ritme volgen. De “stijve” beelden leggen daar ook de nadruk op. Er zit een griezelige precisie in haar handelingen, die zich het beste laten beschrijven als een serie van bezweringen.
Als Jeanne gaat zitten en voor zich uitstaart, de cirkel van dwangmatigheden doorbreekt, is er heel eventjes sprake van pijnlijk ongemak. Alsof Jeanne niet weet wat nu te doen. Klopt de rouw aan? Is dat waarom Jeanne stug haar routineuze bezigheden volhoudt? Om maar niet na te hoeven denken over de leegte in haar leven?
Jeanne Dielman is een episch gedicht met een strak en soepel ritme. Of net een toneelstuk met nauwelijks tekst. Je aandacht gaat vanzelf naar Delphine Seyrig, die Akermans nauwkeurige regie perfect oppakt. Of ze nou aardappels schilt of het licht aandoet, alles lijkt van betekenis te zijn. Wat er precies onder de beelden schuilt blijft een mysterie, wat weer resulteert in een vleugje magie.
Niet iedereen zal Jeanne Dielman kunnen appreciëren. Ieder zijn eigen ding. Maar om de lof voor dit subtiele drama zo bot plat te slaan vind ik het andere uiterste. Ik zou graag nog op de kritieken in willen gaan, deze uitstekende column is mij voor geweest. Ik vind het ook eigenlijk helemaal geen slechte keuze om Akermans meesterwerk uit te roepen tot de beste film ooit. Wie weet wat er na de volgende kiesronde weer op nummer één zal staan.
Ik ben ook te volgen via letterboxd, dé filmapp voor de filmliefhebber.
Regie: Chantal Akerman. Met: Delphine Seyrig en Jan Decorte