Julien Tavernier, die zojuist in koelen bloede zijn baas dood heeft geschoten, moet met de lift terug om sporen te wissen. Zo makkelijk gaat dat niet, natuurlijk. Door pech blijft de moordenaar vastzitten in de lift. Ah, denk ik. Dus daar komt de titel vandaan. Ascenseur pour l’échafaud. Ofwel, Elevator to the Gallows. De allereerste film van Louis Malle, die ons trouwens meer wil laten zien dan alleen een kerel in de lift.
Deze recensie bevat (mogelijk) spoilers. Dus je bent gewaarschuwd.
Terwijl Julien rokend en zwetend een ontsnappingsplan bedenkt dwaalt zijn minnares, Florence Carala, doelloos door de Franse straten. Henri Decaë, verantwoordelijk voor de oogstrelende beelden, maakt van haar een porseleinen pop. Breekbaar en fragiel. Omdat Malle uit artistieke redenen besloot hoofdrolspeelster Jeanne Moreau zonder make-up te laten spelen, legt de camera bovenal haar menselijkheid vast.
Dan is er nog het jonge koppel dat Juliens auto jat voor een plezierritje. Het meisje is naïef en romantisch, speels en bubbelend, de jongen stoer en nonchalant, een Franse James Dean met gelhaar en leren jasje. Hun ontmoeting met een Duits echtpaar leidt tot een gewelddadige climax, wat weer gevolgen heeft voor Julien.
Hij weet nog trouwens verrassend snel uit de lift te komen. Toegegeven, daar vond ik wel een beetje jammer. Ik hoopte ook stiekem dat Ascenseur pour l’échafaud zich meer in de lift zou afspelen. Dat draagt bij aan de claustrofobische spanning, de vraag of Julien wegkomt met zijn bloederige daad. Ik begrijp heel goed dat het lastig is om met zo’n beperkt decor bijna anderhalf uur lang de aandacht vast te houden, het is zeker mogelijk. Zie bijvoorbeeld Buried met Ryan Reynolds. Of Devil, geproduceerd door M. Night Shyamalan.
Maar daar tegenover staat wel een plot dat tikt als een Zwitsers uurwerk, heerlijke jazzmuziek, het hypnotiserende acteerwerk van Moreau (die ons meeneemt in haar psychologische verval) en het gevoel dat er van alles kan gebeuren in dit opmerkelijke universum. Het ging Malle, zoals gezegd, sowieso om veel meer dan het trouw volgen van het misdaadverhaaltje. Of een man in de lift.
Met andere woorden, dit was evengoed een prachtfilm, een Hitchcockiaanse thriller en dromerig sfeerportret van Frankrijk ineen, ondersteund door de coole swingende jazz van Miles Davis. Perfect om filmjaar 2023 mee af te sluiten. Want ja, ik heb Ascenseur pour l’échafaud nog gezien op Oudejaarsdag.